दक्षता समिती'

'दक्षता समिती' म्हणजे देखरेख आणि तपासणी करणारी एक संस्था किंवा गट, जो विशिष्ट कामे पार पाडण्यासाठी किंवा समस्यांवर लक्ष ठेवण्यासाठी स्थापन केला जातो. यामध्ये सार्वजनिक वितरण व्यवस्था, महिला सक्षमीकरण किंवा भ्रष्टाचाराच्या विरोधात काम करणाऱ्या विविध प्रकारच्या समित्यांचा समावेश होतो. 

दक्षता समितीचे प्रकार आणि कार्ये:

• सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेअंतर्गत दक्षता समित्या:
• कार्य: सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेमार्फत वितरीत होणाऱ्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या वितरणावर देखरेख ठेवणे.
• रचना: ग्राम, तालुका, नगरपालिका, महानगरपालिका आणि जिल्हा स्तरावर या समित्या स्थापन केल्या जातात.
• अधिकार: काही गैरप्रकार आढळल्यास किमान ५ सदस्यांच्या मदतीने रास्तभाव धान्य दुकानाला सील लावण्याचा अधिकार या समितीला आहे.
• महिला दक्षता समिती:
• कार्य: आरोग्य, शिक्षण, सक्षमीकरण आणि समानता यांसारख्या तत्त्वांवर काम करते आणि समाजातील गरीब, वंचित घटकांना मदत करण्यासाठी प्रयत्न करते.
• रचना: या महिलांच्या स्वयंसेवी गटांच्या स्वरूपात काम करतात.
• केंद्रीय दक्षता आयोग (CVC):
• कार्य: भारतातील सार्वजनिक प्रशासनात सचोटी, पारदर्शकता आणि जबाबदारी वाढवण्यासाठी ही एक सर्वोच्च सरकारी संस्था आहे.
• स्थापना: १९६४ मध्ये भ्रष्टाचार प्रतिबंधक संथानम समितीच्या शिफारशीनुसार याची स्थापना झाली.
• इतर दक्षता समित्या:
• खाजगी दक्षता समित्या: काहीवेळा कायदा आणि सुव्यवस्था किंवा सरकारी यंत्रणा अपुरी वाटल्यास खाजगी नागरिकही दक्षता समिती स्थापन करू शकतात.
• ऐतिहासिक उदाहरणे: १८३० च्या दशकात अमेरिकेत गुलामगिरीविरोधी निर्मूलनवादी समित्या होत्या, ज्या फरारी गुलामांना मदत करत होत्या.